پنج شنبه ٠٥ مرداد ١٣٩٦
 


گفت و گو بادکتر حسن صفاریه، معاون بهداشت، درمان و توانبخشی جمعیت هلال‌احمر:

تیم‌های توانبخشی حوادث را احیا می‌کنیم

خدمات توانبخشی اگرچه خدمات اورژانسی محسوب نمی شود اما یک نیاز مبرم برای جامعه است. در ایران بزرگ‌ترین شبکه توانبخشی متعلق به جمعیت هلال‌احمر است.

 

فریبا کاکاوند: خدمات توانبخشی اگرچه خدمات اورژانسی محسوب نمی شود اما یک نیاز مبرم برای جامعه است. در ایران بزرگ‌ترین شبکه توانبخشی متعلق به جمعیت هلال‌احمر است. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی هم  برای ارائه این نوع خدمات در جامعه به جمعیت هلال‌احمر تکیه دارد. با توجه به آمار بالای بیماری ام.اس در کشور یا کسانی که دچار عارضه قلبی و مغزی می‌شوند این سوال مطرح می‌شود آیا همه این بیماران از تمام پروتکل‌های توانبخشی بهره‌مند می‌شوند تا بعد از بیماری با حداکثر توانایی وارد جامعه شوند؟ جمعیت در برنامه خود این مهم را قرار داده که چنین خدماتی ارائه دهد. دکتر حسن صفاریه، معاون بهداشت، درمان و توانبخشی جمعیت هلال‌احمر اعتقاد دارد خدمات فعلی توانبخشی برای جامعه مکفی نیست و بسیاری از خدمات تخصصی به مردم ارائه نمی‌شود. در گفت‌وگوی پیش‌رو وی علاوه بر ارائه راهکارهایی برای خدمات مناسب‌تر و بیشتر به مردم، از مهم‌ترین چالش‌ها، فعالیت‌ها و خدمات جدید مرکز جامع توانبخشی هلال‌احمر صحبت می‌کند. 

 با توجه به نیاز روزافزون جامعه به خدمات توانبخشی و افزایش بیمارانی که دچار عارضه مغزی می‌شوند آیا برنامه‌ای برای توسعه این خدمات دارید؟

جمعیت دارای مراکز جامع توانبخشی است و در این مراکز کلینیک‌های تخصصی مانند شنوایی‌سنجی، چشم‌پزشکی، ارتوپدی،گفتاردرمانی،کاردرمانی و... راه‌اندازی کرده است. در کنار همه اینها خدمات تخصصی هم به آنها اضافه کرده است. هم‌اکنون کلینیک  تخصصی «ام‌اس» در مرکز جامع توانبخشی دایر شده و خدمات مورد نیاز را به بیماران «ام اس» و همینطور به جامعه «استروک» (سکته مغزی ) ارائه می‌دهد. این کلینیک‌ها علاوه بر تهران در اصفهان و شیراز  هم فعال هستند. جمعیت ‌هلال‌احمر در نظر دارد طی 5 سال آینده در برخی از مراکز جامع توانبخشی کلینیک‌های تخصصی به‌ویژه «ام اس» و «استروک» را راه‌اندازی کند، البته ممکن است برحسب نوع بیماری‌ها در هر منطقه از کشور، کلینیک‌های تخصصی دیگری را هم دایر کند. خدمت دیگری که به‌تازگی جمعیت هلال‌احمر با درخواست وزارت بهداشت شروع خواهد کرد راه‌اندازی مراکز توانبخشی «تحت حاد» است که به‌نوعی یک نیاز اساسی در کشور محسوب می‌شود. مراکزی که بعد از بیمارستان و قبل از بیمارستان قرار می‌گیرند. یعنی بیمارانی که دچار سکته قلبی یا مغزی شده یا کسانی که بر اثر تصادف رانندگی قطع نخاع می‌شوند وقتی که در بیمارستان خدمات پزشکی دریافت کردند ترخیص می‌شوند در حالی که نیاز به گرفتن خدمات توانبخشی در زمان طلایی دارند تا ناتوانی و معلولیت‌شان به حداقل برسد. در اینجا یک فاصله و یک نیاز وجود دارد، چون بیمار خدمات فیزیوتراپی  و توانبخشی را با تاخیر دریافت می‌کند  قطعا دچار عوارض بعد از حادثه می‌شود. ما برای اینکه این اثرات را کاهش دهیم مراکز توانبخشی تحت حاد را راه‌اندازی می‌کنیم. کاری که امروزه در همه دنیا انجام می‌شود. این باعث می‌شود معلولیت‌ها در کشور کاسته شود و عوارض ناشی از معلولیت هم مثل بیکاری، اعتیاد و طلاق در جامعه کاهش پیدا کند. در برنامه 5 ساله جمعیت راه‌اندازی  مراکز توانبخشی تحت حاد در 5 ناحیه پیش‌بینی شده است. البته کار بسیار پرهزینه‌ای است اگر حمایت دولت و وزارت بهداشت و بودجه‌های دولتی را داشته باشیم کار خوب پیش می‌رود و ما می‌توانیم این قسمت از کار را هم که به زمین مانده انجام دهیم. 

گفته بودید اگر جانمایی صحیحی از برنامه‌ها داشته‌ باشید از موازی‌کاری در کارها پرهیز می‌شود. با توجه به نیاز کشور به توسعه خدمات توانبخشی بفرمایید که این موازی‌کاری‌ها در چه کارهایی و در چه صورتی انجام می‌شود؟ 

اگر ما بر اساس نیازهای کشور عمل نکنیم، حوزه‌های مختلفی مثل بخش‌خصوصی و وزارت بهداشت می‌توانند فعالیت‌هایی مثل ما را انجام دهند که در واقع این همان موازی‌کاری در کارهاست. اگر ما نخواهیم این اتفاق بیفتد هر کاری را که انجام می‌دهیم باید مطابق با نیازهای کشور و متولی امر آن باشد. متولی بهداشت، درمان و توانبخشی در کشور هم وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است، بنابراین ما بر اساس نیازهایی که آنها تایید می‌کنند آمایش سرزمینی خودمان را انجام می‌دهیم. ما قبل از ارائه هرگونه خدمات باید با وزارت بهداشت هماهنگ باشیم، چون ممکن است سایر بخش‌ها و سازمان‌ها وارد این کار شده باشند که باعث اتلاف منابع کشور خواهد شد. اتفاق مهمی که رخ داده تدوین برنامه 5 ساله جمعیت هلال‌احمر است. این برنامه بر اساس نیازسنجی‌های کشور تعیین شده، بنابراین در این کار موازی‌کاری نخواهیم داشت.

پس نیازسنجی برای ارائه خدمات از طریق دانشگاه‌های علوم‌پزشکی صورت می‌گیرد؟  

بله، نیازسنجی‌ها از طریق دانشگاه‌های‌ علوم‌پزشکی در استان‌ها انجام می‌شود. بعد از آن، امکان‌سنجی می‌کنیم و برای این کار کارگروه‌های بهداشت و درمان در استان‌ها هر دو ماه یکبار تشکیل می‌شوند. کارگروه‌ها براساس نیازهایی که دانشگاه اعلام می‌کند نقشه‌هایی را که برای توسعه کاری در نظر دارند مطرح و با دانشگاه مکاتبه می‌کنند که در صورت نیاز  و موافقت دانشگاه  نتیجه را به ستاد منتقل می‌کنند. در نهایت بر اساس بودجه، کار انجام می‌شود. این نیازسنجی‌ها در حال حاضر در دل برنامه آمده است. برنامه ما در واقع ماحصل همان نیازهاست.

در همگرایی و همکاری با سایر سازمان‌هایی مثل بهزیستی که اینگونه خدمات را ارائه می‌دهند چه اقداماتی صورت می‌گیرد؟

سازمان بهزیستی در ارائه توانبخشی‌های مکانیکی و فیزیکی عقب‌نشینی کرده است. حتی بنیاد جانبازان هم همینطور و کارش را به ما  ارجاع  داده. تقریبا این حوزه‌ها جای خود را پیدا کرده‌اند. یعنی یک تقسیم کار نسبی انجام شده به‌خاطر اینکه بخش ارتوپدی فنی بیمه نیست. اگر بخواهیم به بیماران کمک کنیم باید این خدمت را در کشور بیمه کرد. اگر سازمان‌های بیمه‌گر زیر نظر وزارت بهداشت این حوزه را بیمه کنند هم قیمت خدمات برای بیمار مناسب خواهد بود و هم ما با دریافت هزینه از بیمه می‌توانیم با نوسازی، سیستم توانبخشی را ارتقا دهیم. به‌طور عمده کسانی که معلولیت‌های جسمی دارند جزء افرادی هستند که از نظر اقتصادی ضعیف‌اند و قادر به پرداخت هزینه‌های توانبخشی نیستند. ما در مرکز جامع توانبخشی هلال‌احمر به میزان زیادی به افراد کمک می‌کنیم، تخفیف می‌دهیم و خیلی از مواقع خدمات رایگان هم به بیماران ارائه می‌دهیم، البته منتی بر سر مردم نداریم، چون بودجه‌های دولتی را به اینجا آورده‌ایم و آن را در اختیار مردم قرار می‌دهیم. اما در صورت بیمه‌شدن حجم بالایی از هزینه‌ها را بیمه پرداخت می‌کند. بنابراین بودجه‌ها می‌تواند صرف بازسازی و بهسازی سیستم توانبخشی جمعیت شود  و شبکه ارائه خدمات توانبخشی در کشور توسعه یابد. 

به تخصیص بودجه اشاره کردید، با توجه به اهمیت امر درمان و توانبخشی در کشور  آیا بودجه کافی برای ارائه خدمات مناسب در اختیار دارید؟

ابتدا این را بگویم که ما متولی توانبخشی در کشور نیستیم و فقط به امر توانبخشی در کشور کمک می‌کنیم. در بخش درمان هم همینطور است، اما سهم ما در توانبخشی چندصد برابر سهم‌مان در درمان است. در نتیجه لازم است به میزان این سهم بزرگ اعتبار و بودجه  کافی هم اختصاص یابد تا این خدمات حفظ شود. هم‌اکنون سیستم‌های توانبخشی هلال‌احمر به‌واسطه عدم تخصیص بودجه مناسب طی سال‌های اخیر پیر و فرسوده شده‌اند. بسیاری از نیروهای ماهر و باتجربه بازنشسته شده‌اند و متاسفانه به دلیل نبود بودجه نتوانسته‌ایم افراد جدیدی را جایگزین آنها کنیم، چون مجوز استخدام نداشتیم و اعمال مدیریت بر جذب نیرو نداریم. در واقع اگر بخواهیم توانبخشی مناسبی داشته باشیم باید فرد آموزش‌دیده را جذب و استخدام کنیم در حالیکه مجوز نداریم و نمی‌توانیم، بنابراین مهارت‌ها را از دست می‌دهیم و روانه بازار آزاد می‌کنیم. خروج نیروهای آموزش‌دیده در حوزه توانبخشی یک بحران است. به‌نظر من باید نیروها را هم‌پوشانی کرد به این معنا که نیروهای جوان باید در کنار افراد باتجربه مهارت‌های لازم را همراه با آموزش‌های تئوریک کسب کنند. 

 در برنامه 5 ساله جمعیت چه اهدافی برای معاونت درمان و توانبخشی ترسیم شده است؟ 

ساماندهی فعالیت‌ها و برنامه‌ها برای رسیدن به هدفی خاص مهم‌ترین ویژگی برنامه پنج ساله جمعیت است. این برنامه براساس یک راهبرد 10 ساله نوشته شده و مسیر حرکت جمعیت را مشخص می‌کند. هدف ما ارتقای سطح کیفی و کمی فعالیت‌ها در راستای نیازهای کشور است. همه فعالیت‌ها برنامه‌محور، قابل اندازه‌گیری و ارزیابی است و از این پس در جمعیت هیچ بودجه‌ای داده نمی‌شود مگر اینکه کارها برنامه‌محور باشد. با برنامه‌ریزی پنج‌ساله حجم کار، بودجه و هدف  مشخص می‌شود. با شاخص‌های در نظرگرفته شده می‌توانیم حرکت‌های خود را بسنجیم، از کارهای مغشوش و تصمیم‌گیری‌های متعدد و تغییرات مدیریتی و گم‌کردن هدف رها  شویم. تدوین برنامه پنج‌ساله یک واقعه بسیار مهم در جمعیت هلال‌احمر است. این برنامه بر اساس نظر کارشناسان جمعیت نوشته شده و کارشناس‌محور است. این برنامه نشأت گرفته از توده‌ها و نیروهای  جمعیت هلال‌احمر  و منطبق با نیازهای جمعیت است، بنابراین ضریب موفق بودن آن زیاد است.

  این برنامه از چه زمانی اجرایی می‌شود؟ 

از اول خرداد ماه. هیچ‌کاری بدون برنامه انجام نمی‌شود.

 در برنامه 5‌ساله جمعیت سازماندهی تیم‌های بهداشت برای ماموریت‌های بین‌المللی پیش‌بینی شده است، در گذشته هم این تیم‌ها بوده‌اند. آیا  تغییری در آماده‌سازی و سازماندهی این تیم‌ها به‌وجود آمده است؟

بعد از زلزله بم بر اساس نیاز کشور موضوع بهداشت و درمان اضطراری شکل گرفت. طی این 14 سال خوشبختانه زیرساخت‌های خوبی فراهم شد و در حال حاضر در تمام استان‌های کشور، واحد درمانگاه سیار وجود دارد و در 22 استان کشور بیمارستان‌های سریع‌الاستقرار و در چهار ناحیه کشوری هم بیمارستان‌های منطقه‌ای داریم که به‌صورت سیار مستقر و بیماران را معاینه و مداوا می‌کنند. این سامانه زمانی فعال می‌شود که یک سانحه بزرگ در منطقه حادث شود تیم‌های ارزیاب وارد منطقه می‌شوند و اگر به زیرساخت‌های بهداشتی و درمانی منطقه مثل درمانگاه‌ها، بیمارستان‌ها و تاسیسات زیربنایی آسیب وارد شده باشد ما وارد عمل می‌شویم تا زیرساخت‌های بهداشتی و درمانی سیار در منطقه مستقر کنیم. 

در آینده هم این تیم‌ها براساس نیاز کشور، سرانه جمعیتی و  میزان خطرپذیری نواحی مختلف کشور مدیریت می‌شوند. یک برنامه عملی پیش‌رو داریم که بعد از پایان 5 سال به چه تعداد و در چه نواحی باید درمانگاه سیار، بیمارستان سریع‌الاستقرار و بیمارستان منطقه‌ای مستقر کرد. جمعیت تمایل دارد اینگونه فعالیت‌ها را  بین‌المللی کند و تیم‌ها را در سوانح بین‌المللی اعزام کند تا در کشورهای دیگر هم خدمات لازم بهداشتی و درمانی ارائه دهند. این موضوع برای جمعیت یک اعتبار و حیثیت بین‌المللی ایجاد می‌کند و جایگاه جمعیت هلال‌احمر کشورمان را در طرازبندی بین‌المللی ارتقا می‌دهد. البته هم‌اکنون درمانگاه‌های سیار ما استاندارد‌های بین‌المللی را کسب کرده‌اند و می‌توانند در ماموریت‌های بین‌المللی حاضر شوند. اعضای این تیم‌ها نیروهای داوطلب پزشک و پیراپزشک هستند که در صورت بروز حادثه به جمعیت ملحق می‌شوند. هر چند  در کنار تجهیزات آماده، تیم معنا پیدا می‌کند. اما این همه راه نیست. تیم‌های درمان اضطراری در همه ایام سال طی برنامه‌های منظمی که در اداره کل درمان اضطراری تدوین شده با انجام مانورهایی در سراسر کشور آموخته‌های خود را تمرین می‌کنند تا آمادگی‌شان برای روز حادثه حفظ شود. 

 آیا برنامه‌ای هم برای ارائه خدمات توانبخشی در بحران دارید؟

بعد از زلزله بم بحث توانبخشی در حوادث را داشته‌ایم و مثل سایر شاخه‌ها مثل بهداشت باروری و بهداشت روان و محیط افراد داوطلب را در قالب تیم‌های مشخص ساماندهی کرده بودیم که بعد از بروز هر سانحه‌ای که زیرساخت‌ها از بین می‌رفت وارد منطقه می‌شدند، اما در سال‌های اخیر بحث توانبخشی در حوادث مقداری کمرنگ شده بود که در شش ماه گذشته اقدامات و برنامه‌ریزی‌های خوبی شده و ما بسیار جدی هستیم تا  این تیم‌ها در ظرف دو ماه آینده عملیاتی شوند و در مانورها شرکت کنند، چون این ظرفیت از قبل در جمعیت وجود داشته و دوباره راه‌اندازی آن آسان است. وقتی در منطقه‌ای زلزله رخ می‌دهد در کمترین حالت  ممکن است عینک، سمعک یا اندام مصنوعی شخص زیر آوار بماند یا نیاز به خدمات فیزیوتراپی داشته باشد. ما اعتقاد داریم نباید مریض را معطل کرد. به همین خاطر باید تیم‌ها همیشه آماده باشند و در منطقه مستقر شوند و به گروه‌ها پاسخ دهند. این تیم‌ها دوباره احیا می‌شوند. در حال حاضر هم حداقل یک تیم در هر استان داریم، چون 126 واحد توانبخشی جمعیت هلال‌احمر در سراسر کشور فعال‌اند و حتی اگر نیروهای داوطلب نیز به ما ملحق نشوند همین افراد را می‌توان به‌صورت شیفتی به منطقه اعزام کرد تا خدمات ارائه دهند.  

فعالیت مراکز درمانی خارج از کشور جمعیت به چه سمت و سویی است؟ 

متاسفانه در سال گذشته فعالیت چهار مرکز درمانی جمعیت متوقف شد. مدیریت در بحران مهم است باید کاری کرد که در کشور با بحران روبه‌رو نشویم و اگر هم شدیم تصمیم درست بگیریم. هم‌اکنون در 14 کشور دنیا حضور فعال داریم. در هشت کشور آفریقایی، دو مرکز در آمریکای جنوبی و در کشورهای خاورمیانه هم چهار مرکز فعال هستند. مایل هستیم خدمات درمانی و توانبخشی در کشورهای همسایه به‌ویژه در عراق، افغانستان، آذربایجان  و تاجیکستان توسعه یابد.


٠٤:٢٣ - دوشنبه ٢٥ ارديبهشت ١٣٩٦    /    عدد : ٩٨٧٨٩    /    تعداد نمایش : 532

برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید: