معاونت درمان و توانبخشی جمعیت هلال‌احمر از مراکز مهم بازتوانی معلولان است. این معاونت با استفاده از آخرین متد و تکنولوژی‌های پیشرفته دنیا، همچنین با بهره‌گیری از نیروهای متخصص و باتجربه نقش مهمی در بهبود وضعیت جسمی افراد آسیب‌دیده مغزی و نخاعی دارد. دکتر سیدرضا رئیس‌کرمی، معاون بهداشت، درمان و توانبخشی جمعیت هلا‌ل‌احمر از نحوه فعالیت‌ها و نحوه خدمات‌رسانی به معلولان بیشتر می‌گوید. 

قرار است در 8 آبان ماه همزمان با روز جهانی پیشگیری از سکته مغزی، مرکز جامع توانبخشی هلال‌احمر راه‌اندازی شود با توجه به اینکه خدمات توانبخشی به این نوع بیماران بسیار طولانی است آیا این مرکز گنجایش پذیرش بیماران برای مدت طولانی را دارد؟ چگونگی خدمت‌رسانی به این مرکز  را بگویید.

عارضه سکته مغزی در جوامع امروزی به یک بیماری فراگیر تبدیل شده و میانگین سنی ابتلا به آن به‌شدت کاهش یافته است. با بروز عارضه مغزی فرد با مشکلات عدیده حسی، حرکتی، گفتاری، شناختی و... روبه‌رو می‌شود. با بروز این ضایعه فرد از مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی، شغلی و شخصی باز می‌ماند و از طرفی با هزینه و فشارهای روحی و روانی سنگین مواجه می‌شود. هر چند ارائه این خدمات در حال حاضر به‌صورت پراکنده و ناهماهنگ با اثربخشی کم و عموما خارج از فرصت طلایی که برای توانبخشی وجود دارد، ارائه می‌شود، اما به نظر می‌رسد وجود مراکزی با هزینه قابل قبول به‌صورت متمرکز به منظور ارائه خدمات جامع و تیمی در زمان مناسب با به‌کارگیری نیروی انسانی باتجربه و با مهارت، ضروری است. هم‌اکنون با گسترش رویکرد بیماری محور در ارائه خدمات توانبخشی در سراسر دنیا، همچنین با توجه به نیاز جامعه بر آن شدیم تا خدمات را به‌صورت جامع و تیمی با استفاده از گاید لاین‌های معتبر بین‌المللی در مرکز جامع توانبخشی تهران به‌صورت پایلوت همزمان با روز جهانی پیشگیری از سکته مغزی در کلینیک سکته مغزی ارائه دهیم. بدیهی است هر مرکزی به لحاظ فضا، تجهیزات، پرسنل و... از ظرفیت نامحدودی برخوردار نخواهد بود، همچنین با توجه به وجود تمامی زیرساخت‌های مورد نیاز برای راه‌اندازی کلینیک و سابقه ارائه خدمات توانبخشی در هر یک از رشته‌های مرتبط در این مرکز تلاش می‌کنیم از حداکثر ظرفیت استفاده شود. پس از انجام مرحله آزمایشی، نسبت به راه‌اندازی چهار کلینیک مشابه در کشور اقدام خواهد شد.

با توجه به بند 6 ماده 3 اساسنامه جمعیت که می‌گوید «تلاش در جهت تسکین آلام بشری و کمک به امر سلامت جامعه و دفاع از ارزش‌های انسانی و کوشش در جهت برقراری دوستی و تفاهم متقابل و صلح پایدار میان ملت‌ها» هیچ‌گونه وظیفه درمانی برای جمعیت در نظر گرفته نشده است، اما برخی در جمعیت اظهار می‌کنند که «ارتقای شاخص‌های بهداشت و درمان در کشور محدود به وزارت بهداشت نمی‌شود و باید به کمک این دستگاه اجرایی شتافت.» به نظر شما این گفته تا چه اندازه درست است، آیا جهت‌گیری در این خصوص موجب افزایش هزینه‌های جمعیت و دورافتادن از وظیفه اصلی امدادرسانی نخواهد شد؟

بر اساس بندهای 5 و 6 ماده اساسنامه جمعیت هلال‌احمر مصوب مجلس شورای اسلامی، کمک به امر توانبخشی و ارائه خدمات اجتماعی در جهت تسکین آلام آوارگان و پناهندگان مرضی و معلولان و ایجاد حس تعاون، تفاهم، دوستی و نیکوکاری بین مردم، تلاش برای تسکین آلام بشری و کمک به سلامت جامعه و دفاع از ارزش‌های انسانی و کوشش برای برقرای دوستی و تفاهم متقابل و صلح پایدار در میان ملت‌هاست، بنابراین مطابق اساسنامه و برخلاف تصور اشتباه رایج در بعضی از بخش‌های جمعیت، امدادرسانی تنها وظیفه اصلی جمعیت نیست بلکه یکی از وظایف اصلی جمعیت کمک به امر توانبخشی و سلامت جامعه است.

در برخی استان‌ها از جمله آذربایجان‌شرقی کار غربالگری و خدمات درمانی توسط معاونت بهداشت، درمان و توانبخشی انجام می‌شود؛ آیا چنین رویکردی خارج شدن از حدود وظایف جمعیت و وارد شدن به حوزه وظایف وزارت بهداشت نیست؟

در اجرای بندهای 5 و 6 ماده 3 اساسنامه و رویکرد بیماری محور، پیشگیری، نخستین، ضروری‌ترین و مهم‌ترین گام است. بدیهی است غربالگری یکی از نخستین مراحل در پیشگیری است و نه تنها هیچ تداخلی با وظایف وزارت بهداشت نداشته بلکه به درخواست دانشگاه علوم‌پزشکی استان‌ها و همسو با کمک به وزارت مذکور و بنابر اساسنامه یکی از وظایف جمعیت هلال‌احمر است. پروژه استان آذربایجان نیز یکی از طرح‌های مشترک استان با دانشگاه‌های علوم پزشکی بوده و برخی از اهمیت بسیار ویژه‌ای در خدمات پیش‌بیمارستانی برخوردار بوده و بخش قابل‌توجهی از نیروهای مورد نیاز نیز می‌توانند با توسعه این بخش به‌صورت اصولی برنامه‌ریزی و تأمین شوند.

بخش توانبخشی جمعیت به عنوان یک واحد پیشرو به شمار می‌آید. با توجه به چنین پیشینه‌ای به‌ویژه در زمینه ساخت پروتز و ارتز، جمعیت تاکنون به چه میزان توانسته کالاهای توانبخشی باکیفیت تولیدکند؟

با عنایت به سابقه طولانی‌مدت جمعیت در ارائه خدمات توانبخشی به‌ویژه ارتز و پروتز، مراکز 24 گانه جمعیت در اقصی نقاط کشور همواره اصلی‌ترین مأمن نیازمندان خدمات توانبخشی بوده و هست. لازم به ذکر است، این جمعیت دارای گسترده‌ترین شبکه ارائه خدمات ارتز و پروتز در کشور است و همواره ارتقای سطح کیفی خدمات در رأس برنامه‌های این جمعیت بوده است. ارائه خدمات آموزشی به دانشگاه‌های مرتبط و ارتباط مؤثر با مراکز معتبر بین‌المللی از راهکارهای افزایش سطح علمی و کیفی خدمات ارائه شده است و در همین راستا از سال گذشته این جمعیت به عنوان فوکال پوینت خاورمیانه کمیته بین‌المللی صلیب‌سرخ انتخاب شده است. از دیگر نقاط قوت مراکز این جمعیت ارتباط شبکه‌ای این مراکز با نرم‌افزار منحصربفرد خدمات ارتز و پروتز است.

اینکه بخشی از خدماتی که جمعیت ارائه می‌دهد خدمات پزشکی و درمانی است با توجه به اینکه جمعیت بودجه امدادی دریافت می‌کند به نظر شما بودجه‌های درمانی از چه منابعی باید تأمین شود؟

این موضوع در ماده یک، دو و سه اساسنامه کمک به امر سلامت جامعه به صراحت مطرح شده است از طرفی نه تنها تمامی جمعیت‌های ملی دیگر کشورها به اشکال مختلف در این امر مشارکت دارند، بلکه از سه مورد در استراتژی 2020 فدراسیون بین‌المللی جمعیت‌های صلیب‌سرخ و هلال‌احمر 2 مورد آن کاملاً به بحث سلامت و اهمیت رویکردهای جمعیت‌های ملی در این راستا تاکید دارد، اما این موضوع هیچ‌گاه در جمعیت به عنوان موازی‌کاری با وزارت بهداشت مطرح نبوده و توسعه فعالیت‌های جمعیت مبتنی بر نیازسنجی منطقه‌ای، هماهنگ با دانشگاه‌های علوم پزشکی و کاملاً در چارچوب ضوابط جاری کشور و با بهره‌گیری از ظرفیت‌ها و فضای فیزیکی موجود جمعیت در استان‌ها دنبال شده است و آیین‌نامه نظام راهبردی، نظارت و برنامه‌ریزی مراکز بهداشتی و درمانی داخل کشور مصوب شورای عالی، همچنین دستورالعمل تأسیس و راه‌اندازی مراکز بهداشتی و درمانی مصوب کمیسیون دائمی نیز بر تمامی موارد تاکید و چارچوب‌های کلی را مشخص کرده‌اند. از طرفی ذکر این موضوع را ضروری می‌دانم که بسیاری از املاک جمعیت وقفی و نیت واقف بر ارائه خدمات بهداشتی و درمانی استوار بوده که این امر نیز تکلیف شرعی برعهده جمعیت قرار می‌دهد. در حال حاضر بسیاری از استان‌ها دارای پروژه‌های مشترک با دانشگاه علوم پزشکی بوده و از این طریق جمعیت در عرصه‌ای ضروری و مورد نیاز کشور به مردم خدمات ارائه می‌کند و دقیقاً به همین علت است که مراکز بهداشتی و درمانی وابسته به جمعیت ازلحاظ تنوع خدمات، بسیار گوناگون بوده و شامل مراکز بیمارستانی، دیالیز و درمانگاه عمومی در مناطق مرزی و کم‌برخوردار می‌شود.

آیا این نیروها در استخدام جمعیت هستند؟

تمامی مراکز بهداشتی و درمانی جمعیت بر اساس آیین‌نامه و دستورالعمل اجرایی مربوطه نیروهای خود را براساس قرارداد ساعتی و Per case به خدمت می‌گیرد و به هیچ عنوان رابطه استخدامی با جمعیت ندارند. تمامی هزینه‌های مریوطه نیز از طریق بهای ارائه شده خدمات تأمین شده و بار مالی خاصی را متوجه بودجه‌های عمومی جمعیت نمی‌کند. از طرفی نیروهای به خدمت گرفته شده این مراکز محل و پشتیبانی مطمئنی برای تأمین کادر نیروهای عملیاتی جمعیت در پاسخ به حوادث و سوانح هستند که این موضوع از اهمیت بسیار ویژه‌ای در خدمات پیش‌بیمارستانی برخوردار بوده و بخش قابل‌توجهی از نیروهای موردنیاز نیز می‌تواند با توسعه این بخش به‌صورت اصولی برنامه‌ریزی و تأمین شود.

همانطور که می‌دانید در حال حاضر جمعیت سالمندان کشور به 5 میلیون نفر رسیده است که در سال 1420 این جمعیت بالغ بر 5/12 میلیون نفر خواهد بود. آیا در برنامه راهبردی این معاونت برای ارائه خدمات توانبخشی به این بخش جامعه تدبیری اندیشیده شده است؟

بله، در صورت تأمین منابع مورد نیاز این مراکز، جمعیت قابلیت راه‌اندازی برای توانبخشی سالمندان با هدف افزایش سن سلامت نسبت به سن تقویمی (سن تندرستی) را دارد.

در بسیاری از نقاط کشور و با درنظرگرفتن جمعیت نیازمند به کالاهای توانبخشی با کمبود نیروهای متخصص در زمینه ساخت کالاهای توانبخشی مواجه هستیم. آیا جمعیت برای برطرف شدن چنین کمبودی برنامه اجرایی خاصی طرح‌ریزی کرده است؟

یکی از چالش‌های مهم مراکز توانبخشی جمعیت، بازنشستگی پرسنل متخصص و مجرب و عدم استخدام نیروهای جایگزین طی هشت سال اخیر است و تلاش معاونت نیز رفع این مشکل بوده که امیدواریم با مساعدت مسئولان این مهم انجام شود. جمعیت نیازمند این خدمات در حال افزایش بوده، این در حالی است که تعداد پرسنل فنی ما رو به کاهش است و ما نهایت تلاش خود را در این رابطه به‌کار گرفته‌ایم.

آیا توصیه یا پیشنهادی در خصوص ارائه خدمات هلال‌احمر دارید؟

جمعیت هلال‌احمر به عنوان نهادی عام‌المنفعه و بشردوستانه محسوب می‌شود و اگرچه حضور قدرتمند جمعیت در پاسخ به حوادث بسیار حائز اهمیت است و باعث دلگرمی تمامی پرسنل جمعیت و مردم شریف می‌شود، اما این موضوع که وظیفه اصلی جمعیت ارائه خدمات امدادی است ظرفیت جمعیت هلال‌احمر را کوچک می‌کند، چراکه جمعیت با حفظ اعتماد عمومی می‌تواند و باید به عنوان بزرگ‌ترین بستر نهاد غیردولتی برای تأمین نیازهای مردم به‌ویژه با تمرکز اقشار کم‌برخوردار و آسیب‌پذیر در همه عرصه‌های مورد نیاز خدمت کند. در واقع تعالی جمعیت در گرو ایجاد این ظرفیت خواهد بود که در زمان بروز حوادث و سوانح با همه توان موجود در راستای تأمین نیاز جامعه آسیب‌دیده و در سایر زمان‌ها در خدمت و کمک به بر‌طرف‌کردن نیازهای اقشار جامعه به‌ویژه افراد کم‌برخوردار گام بردارد.